Het vooruitzicht dat je tenslotte zult vergeten
wat je allemaal bent vergeten
en dat je dit dan ook niet zult missen,
is geen troost,
want het betekent dat je uiteindelijk zelf,
als persoon gewist wordt
- Douwe Draaisma, 2001
ELINE VERMEULEN

Zorgwijk voor ouderen met dementie



Ontwerp specificaties

Gebruikers: Ouderen met dementie
Locatie: Scheveningen
Ontwerp: 2012-2013
BVO: 3.1 ha
Studie onderdeel: Afstuderen Architectural Engineering, TU Delft
Project architect: ir. Eline Vermeulen
Afstudeerverslag: download bestand
Artikel: download bestand
Bijbehorend onderzoek: praktijkonderzoek licht, intervieuws ouderen met dementie en onderzoek naar zonneschoorstenen

Uitgangspunten

De ontwerprichtlijnen zijn het gevolg van een literatuurstudie. De zorgwijk moet een wijk opzich zijn. Om het gevoel van vrijheid te versterken moet de drempel om naar buiten te gaan zo laag mogelijk zijn, daarom is laagbouw aanbevolen. Het gebruik van een tuin kan de zintuigen (zien, horen, voelen, ruiken, proeven, etc) stimuleren. Een tuin is seizoensgebonden, dit kan bijdragen aan de vermindering van desoriëntatie in tijd en ruimte. Bovendien verhoogt een tuin het contact met de realiteit en kan helpen bij het handhaven van sociaal contact.

De helderheid en leesbaarheid van een zorgwijk wordt verhoogd door een as met herkenningspunten. De as moet door het hele zorgwijk lopen. Door gebruik te maken van een as zal de bewoner komt altijd op deze weg uitkomen. Langs of op de as moeten de herkenningspunten gemaakt worden.

De slaap- en woonkamer moeten gescheiden blijven. Het slaap- / waakritme van mensen met dementie is vervormd. Verwarring van de functie van de slaapkamer is daarom niet wenselijk.

In de tweede fase van dementie zal de persoon niet langer de hedendaagse dingen herkennen als zodanig, hierdoor kan er paniek ontstaan. Daarom wordt aanbevolen om woningen met verschillende leefgroepen te maken. In de zorginstelling moeten verschillende ruimtes met verschil in soorten en hoeveekheid stimulus zijn, voor de verschillende behoeften van stimuli voor mensen met dementie. Het gebruik van contrast en een balustrade in een ruimte kunnen helpen bij het snel begrijpen van een ruimte.

Duinlandschap

Deze wijk bevat 8 kleinschalige woningen. Alle woningen liggen onder het duin, waardoor deze niet zichtbaar zijn in het duinlandschap. Als de bewoner naar buiten gaat zal deze dus het gevoel hebben buiten in een duinlandschap te staan. De wijk heeft alle elementen die een "normale" wijk ook bevat. Er zijn woningen, pleinen, straten, parken en winkels & herkenningspunten die samen het centrum maken.


Herkenningspunten in de duintuinen

De herkenningspunten bevinden zich in de zogenaamde "duin-tuinen", die steeds aan twee woningen geschakeld zijn. De woningen zijn zo ontworpen dat elke kamer van de woning uitzicht heeft op dit herkenningspunt. Naast de duin-tuinen heeft de wijk ook binnentuinen met uitzicht op zee. Dit zijn stille, enigsinds verscholen plekken in de wijk waar de bewoners zich kunnen terug trekken.

De woningen

De woningen bestaan uit een kop en een staart. In het hoofd is de woonkamer en in de staart zijn 6 slaapkamers. Alle 6 slaapkamers liggen in één gang. De woningen zijn ontworpen naar de herkenningspunten. De richting van het woning wordt benadrukt door zichtbare balken richting het herkenningspunten. Beide woningen hebben een binnen-buiten ruimte die ervoor zorgt dat de bewoners bij elk weer naar buiten kunnen gaan.

Zonneschoorstenen

Omdat de bewoners profiteren van helderheid en leesbaarheid worden ze gemanipulatie met licht in de woning. Mensen zijn instinctief aangetrokken tot licht, dit is een mechanisme om te overleven. Dit wordt ook wel de `photoytopism' genoemd. Een zonneschoorsteen zit boven elke deur in de woning. Hierdoor heeft het gebied rondom de deur heeft een hogere verlichtingssterkte, waardoor de bewoner hier automatisch naar toe getrokken wordt. De zonneschoorsteen steekt letterlijk de ruimte in. Doordat dit boven je hoofd hangt wordt je, als het ware, de kamer in begeleid.

De zonneschoorsteen dient tevens voor natuurlijke ventilatie door het stack-effect. De lucht wordt via grondbuizen, die de lucht voorverwarmen en voorkoelen, en via een groene wand of de binnen-buiten ruimte toegevoerd.